T.R.T ANKARA RADYOSU

Fasıl Şefi
Fasıl Türk musıkisinde bir bestekarın aynı makamda bestelediği 2 Beste ile 2 Semai'ye verilen ad'dır.Dede efendinin Sultân-ı Yegâh faslı demek,bestekârın o makamda bestelediği 2 Beste ile 2 Semai(Ağır ve Yürük Semai)ler demektir.

1. Beste ağır karakterli Darb-ı Fetih,Ağır Çenber,Darbeyn gibi usûl'lerle bestelenir.

2. Beste daba yürük canlı ve kısadır. Hafif ve Muhammes gibi usûller'le bestelenir.

Geniş manasıyla Fasıl,bir konser programıdır.

Bu konserde eserler,aynı makamdan olmak şartıyla usûl'lerine göre sıralanarak icra eilir.Rast Faslı,Mâhur Faslı gibi.

Eski icralarda bu fasıl'larda sıra şöyledir:

Herhangi bir sazla baş taksimi,Peşrev , 1.Beste veya Kar,2.Beste,Ağır Semai,çeşitli şarkılar, Yürük Semai,Saz Semai,istenirse bir de oyun havası.

Şarkıların aranağmelerle birbirine bağlanmasından başka aralarda Saz ile Taksim yapmak veya Söz ile Gazel okumak adettir .

Bu,günümüzde Fasıl içinde yanlış bir uygulama ile bazı Şefler tarafından solo eser okutulması şekline dönüşmüştür.Geleneksel Fasıl icrasında Gazel ve Taksim'in dışında tek bir san'atçı nın solo okuması yoktur.

Usûl'ler hareket sırasına göre sıralanıp, Yürük ve canlı usûl'ler Düyek, Yürük Aksak gibi,sona bırakılır.Sonlar da Türkü veya Köçekçeler de okunabilir.

Bu topluluklar da bulunan sazlar,tarih boyunca çeşitli değişikliklere uğramıştır .

Santur,Rebab,Lavta gibi sazlar unutulmuş,19.asır dan itibaren Sine keman'ın yerine Keman geçmiş Klarnet yayılmıştır. Viola. Violonsel gibi Batı sazları sık görülmeye başlamıştır.

Eskilerde 40 Hanende+40 Sazende den oluşan 80 kişilik Fasıl Heyetleri de konserler vermiştir.Faslı elindeki Def'le Ser-Hânen de idare ederdi.

1940 yılında Ankara Radyosu Türk Musıkisi Şefi olan Mes'ut Cemil Bey zamanından beri,Klasik Korolar ve diğerleri gibi Fasıl'da bir şef tarafından yönetilmektedir.


MEYDAN-KÜME FASLI


Kalabalık ses topluluğuna eskiden Küme Faslı denirdi.Musıkimizin tek seslilik yapısı içinde,geniş ve yüksek bir ses hacmi sağlamak ve bunu geniş dinleyici kitlesine duyurmak için kurulmuştu.

Saray'ların, büyük uzun divanhanelerin de daha sonra 19 .yüzyılın ikinci yarısında İstanbul'un Okmeydanı,Kağıthane gibi mesire yerlerinde çalan bu toplulukların en kalabalığı9 Kasım 1823 tarihinde Silahtar Ağa çiftliğinde havuz başında yapılanıdır.


İNCE SAZ TOPLULUKLARI


Küme faslı gibi kalabalık saz ve ses topluluğu değildir.

Eser sıralamasında büyük eserlere yer verilmez.Şarkı, Türkü ağırlıklıdır.

Saray,Köşk,Konak ya da evler de, Tekke meydanı gibi yerler de.oda müziği gibi az sayıda müzisyen tarafından icra edilirdi.

18.yüzyılın Avrupa'lı seyyahlarından,Osmanlı Edebiyat,Kültür ve

Müziğini iyi tanıyan TODERİNİ ,İNCE SAZ-KABA SAZ ayırımını yapar.

Mehterhane ve Savaş çalgılarının yer aldığı kümeyi KABA SAZ,oda müziği yapan diğer sazlardan oluşan kümeyi de İNCE SAZ olarak anlatır.

İkinci Meşrutiyeti izleyen yıllarda İstanbul'da ilk kez halka açık Türk Musıkisi konserleri verilmeye başlanır. Tanburi CEMİL BEY'in de katıldığı bu konserler TEPEBAŞI gazinosunda yapılır ve 15 kişilik topluluklardır .

3 .SELİM ( 1789-1807) yıllarında başlayan batılılaşma hareketleri sırasında Fasıl Müziği de etkilenerek ikiye ayrılır.

Batı çalgılarının da yer aldığı F ASL-I CEDlD ve geleneksel Fasıl Heyeti FASL-I ATİK.

GÜNÜMÜZDE FASIL


T.R.T.ANKARA ,İSTANBUL ve İzMİR Radyolarında devam eden geleneksel fasıl programlarının yapısı çoğunlukla 30-40 Ses ve 15-20 Saz San'atçısının birleşiminden oluşmakta ve Batı anlamında bir şefın yönetiminde yapılmaktadır.

1950'li yıllardan beri sadece Makam isimleriyle,KÜRDİLİHİCAZKAR FASLI, MAHUR FASLI,NİHAVEND FASLI gibi adlandırılmaktadır .

Hanendeler-SES SANATÇILARI ,Sazendeler-SAZ SANATÇILARI ,Ser Hanende FASIL ŞEFİ veya YÖNETEN olarak değişmiştir.

Program içerikleri,Peşrev,Ağır Aksak,Sengin Semai,Devr-i Hindi,Türk Aksağı,Aksak,Düyek.,Curcuna, Yürük Semai, Yürük Aksak ve Saz Semai'sinden oluşmakta,Ara Taksimi ve Gazel ile akış içinde renklendirilip icra edilmektedir.

Eski geleneksel Fasıl türlerinin bir karışımı ve şarkı formunun en güzel ve hareketli eserlerinden eserlerinden oluşan bu gün ki Fasıl Programlarının sadece T.R.T. KURUMU RADYO ve T.V' lerinden dinlenebildiği de tartışılmaz bir gerçektir.

Fasıl Programları için detay örnekleri :

30 dakikalık bir fasıl programı için bu detay; süreleri usûllere uygun ilavelerle uzatılabilir.


Nihavend Faslı
Hicaz Faslı
Kürdîlihicazkâr Faslı

-Peşrev
-Peşrev
Peşrev

-Sevdiğim lûtf eyleyip gelmezmisin imdâdıma
Ömrüm artar sana baktıkça perestişle benim
Koparan sînemi ağyar elidir

-Bin gül çıkarırdım sana kalbimdeki külden
Yıllar ne çabuk geçti o günler arasından
Bir kendi gibi zâlimi sevmiş yanıyormuş

-Körfezdeki dalgın suya bir bak göreceksin
Solsan da sararsan yine gül -penbe dehensin
Nice sevdi nice yandı nice bağlandı gönül

-Yok başka yerin lütfu ne yazdan nede kıştan
Dil yâresini andıracak yâre bulunmaz
Hani ya sen benimdin

-Taksim
Taksim
Taksim

-Yine bu yıl ada sensiz içime hiç sinmedi
Yeşil gözlerini ufkuma gerki
Yüzüm şen hâtıram şen meclisim şen

-Nerelerde kaldın ey serv-i nâzım
Sırma saçlı yârimin can bahşederken işvesi
Şen gözlerine neş'e veren bir çiçek olsam

-Gel güzelim Çamlıca'ya bu gece
Sazlar çalınır Çamlıca'nın bahçelerinde
Her gece semâda ararım seni

-Sazsemâî veya Longa
Sazsemâî
Sazsemâîsi




Bayati Araban Faslı
Muhayyer Faslı
Rast Faslı

-Peşrev
-Peşrev
Peşrev

Gönlümü hicrâna yaktı ah o mehveş
Nev-bahârın en güzel leylinde sendin dinleyen
Çeşm-i cellâdın ne kanlar döktü

Bir hüsn-i melek etti beni
Gezdim yürüdüm dün gece hicrânımı yendim
Bu zevk-u safâ sahn-ı çemenzâre

Âşıkım ben şüphesiz mâhım sana
Titrer yüreğim her ne zaman yâdıma gelsen
Esti nesimi nev bahar

Bekâsız hüsnün güvenme ânına
Gözden cemâlin çün ırağ oldu
Leb-i rengine bir gül konsun

Taksim
Taksim
Taksim

Beni bîgâne mi sandın a canım
Batan gün kana benziyor
Yalnız benim ol el yüzüne bakma sakın sen

N'eyleyeyim nic'edeyim olamam bir an
Sâkî içelim câmını dem-sâz ederek gel
Yine bir gül-nihâl aldı bu gönlümü

Bağa girdim ay çıktı
Çayır ince biçemedim
Bin cân ile sevdim seni

Sazsemâîsi
Sazsemâîsi
Sazsemâîsi